header
Tkanki zwierzęce- Charakterystyka

Tu znajdziesz informacje o tkankach zwierzęcych ...

Tkanka nabłonkowa:

Cechą tej tkanki jest zwarty układ komórek i stosunkowo niewielka ilość łączącej je substancji międzykomórkowej. Tkanka nabłonkowa pełni funkcje: ochronną, wydzielnicza, chłonną i zmysłową. Nabłonek okrywa ciało zwierzęcia, wyścieła jamy i przewody, naczynia krwionośne i chłonne. Tkanka ta chroni lezące pod nią komórki przed uszkodzeniami mechanicznymi, działaniem szkodliwych związków chemicznych, bakteriami, a także przed wysychaniem. Tkanka nabłonkowa rozwija się ze wszystkich listków zarodkowych. Komórki nabłonkowe posiadają centriole i zdolne są do podziału. Zwykle wiec tkanka ta posiada duże zdolności regeneracyjne.  

Tkankę nabłonkową dzielimy na kilka typów w zależności od kształtu komórek oraz funkcji, jaką spełnia.
Są to: nabłonek jednowarstwowy ( charakterystyczny dla bezkręgowców), nabłonek wielowarstwowy ( występujący wyłącznie u kręgowców) i nabłonek gruczołowy.

Tkankę ta dzielimy także pod względem kształtu komórek: nabłonek płaski, sześcienny (brukowy, kostkowy), walcowaty ( cylindryczny)

Komórki tworzące nabłonek jednowarstwowy mogą być płaskie z jądrem położonym centralnie, sześcienne o podobnej topografii jądra oraz cylindryczne (walcowate), tworzące jeden lub wiele szeregów i mające jądro położone asymetrycznie. Komórki nabłonka cylindrycznego (walcowatego) mogą mieć na powierzchni charakterystyczne wypustki cytoplazmatyczne tworzące migawki.

Uwzględniając wymienione cechy budowy nabłonek jednowarstwowy dzielimy na płaski, sześcienny, cylindryczny (walcowaty), wieloszeregowy z migawkami:

 

tk.zwierzeca

tk.zwierzeca

Nabłonek jednowarstwowy plaski Nabłonek jednowarstwowy sześcienny .Nabłonek jednowarstwowy cylindryczny

Nabłonek jednowarstwowy płaski – budują go spłaszczone, wieloboczne komórki, których jądra umieszczone są centralnie. W organizmie człowieka spotykane są wszędzie tam, gdzie warstwa oddzielająca nie powinna utrudniać transportu niezbędnych substancji. Występują wiec na powierzchni opłucnej, otrzewnej, wyściełają pęcherzyki płucne, naczynia krwionośne, ścianę owodni, a w nerce budują torebki Bowmana. Jako najprostszy typ nabłonka występuje także u gąbek, chociaż pomiędzy tworzącymi je komórkami nie ma specjalnych połączeń.

Nabłonek jednowarstwowy sześcienny - budują go komórki równościenne, przypominające swym kształtem kostki do gry, w których jądra umieszczone są centralnie. U człowieka nabłonek ten występuje w kanalikach nerkowych i końcowych odcinkach gruczołów.

Nabłonek jednowarstwowy walcowaty – budują go wysokie komórki o kształcie nieregularnych graniastosłupów. Ich jądra znajdują się w spodniej warstwie cytoplazmy, niewiele ponad błoną podstawną. U człowieka ten typ nabłonka występuje w przewodzie pokarmowym od żołądka do odbytnicy. W jelicie cienkim dodatkowo występuje tzw. rąbek szczoteczkowy – na wolnej powierzchni komórki nabłonka posiadają dużą ilość cieniutkich, paluszkowatych wypustek cytoplazmatycznych, nazwanych mikrokosmkami, które zwiększają wielokrotnie powierzchnie wchłaniania. Na wolnej powierzchni komórek nabłonka jajowodu występują liczne rzęski, o takiej samej budowie jak wici i rzęski pierwotniaków.

Nabłonek wielowarstwowy zbudowany jest zazwyczaj z kilku lub kilkunastu warstw komórek, przy czym, w zależności od warstwy komórek lezących na powierzchni, wyróżniamy nabłonek wielowarstwowy plaski, sześcienny (np. w przewodach niektórych gruczołów) i przejściowy:
Nabłonek jednowarstwowy wielorzędowy – budują go wysokie komórki przypominające powyginane graniastosłupy, z których część jest klinowata i nie dochodzi do wolnej powierzchni nabłonka. Jądra umieszczone są w komórkach na różnych wysokościach przez co, w czasie obserwacji mikroskopowych, powstaje wrażenie wielowarstwowości. Nabłonek wielorzędowy występuje w drogach oddechowych. Na wolnej powierzchni komórek tego nabłonka często występują liczne rzęski pomagające usuwać zanieczyszczenia.

Nabłonek wielowarstwowy płaski – zbudowany jest zwykle z kilku warstw komórek, z których zewnętrzne są spłaszczone. Intensywne podziały w głębszych warstwach umożliwiają stałe złuszczanie się warstw wierzchnich i odnawianie całego nabłonka. Nabłonek wielowarstwowy płaski występuje w jamie ustnej od przełyku włącznie, w pochwie i przedniej powierzchni rogówki. Jeśli wierzchnie warstwy rogowacieją i obumierają, tworzą elastyczną, odnawialną powłokę ochronna pokrywającą u wszystkich kręgowców skórę.

Nabłonek wielowarstwowy przejściowy – ten typ nabłonka zaliczany jest do szczególnych, ponieważ komórki najbardziej zewnętrznej spośród 3 – 5 warstw budulcowych nie mają stałego kształtu. Zwykle są duże, baldaszkowate i pokrywają kilka sąsiednich komórek leżących pod nimi. U wszystkich owodniowców ten typ nabłonka wyścieła moczowody.

Nabłonki pełnią bardzo różnorodne role, zatem za kryterium podziału można przyjąć funkcję danego nabłonka w ustroju.

Podział taki obejmuje:

Nabłonki okrywające i wyściełające – w przypadku, gdy oddzielają ciało zwierzęcia od środowiska zewnętrznego, nazywa się je okrywającymi. Gdy nabłonek pokrywa narząd wewnętrzny i jamę ciała, nazywa się go wyściełającym, np. jednowarstwowy płaski wyściełający serce.

 

tk.zwierzeca

 

Nabłonek wielowarstwowy płaski Nabłonek wielowarstwowy przejściowy
Nabłonek gruczołowy jest zespołem komórek mających zdolność produkowania określonej wydzieliny i tworzących tzw. gruczoł. Wydzielina może być produkowana do przewodu odprowadzającego (gruczoł zewnątrz wydzielniczy) lub bezpośrednio do naczyń krwionośnych (gruczoł wewnątrzwydzielniczy). Gruczoły zewnątrz wydzielnicze mogą mieć różną budowę. Wyróżniamy wśród nich gruczoły śródnabłonkowe oraz pozanabłonkowe. Pierwsze z nich stanowią zazwyczaj pojedyncze komórki lezące w obrębie nabłonka, np. nabłonek pęcherzyka żółciowego. Gruczoły pozanabłonkowe zatracają stopniowo łączność z nabłonkiem i tworzą ciało gruczołu w warstwach głębszych. Ze względu na budowę gruczoły dzielimy na cewkowe, pęcherzykowe i cewkowato-pęcherzykowate:

tk.zwierzeca

Nabłonek gruczołowy: A - gruczoł cewkowy prosty, B - gruczoł cewkowo rozgałęziony, C - gruczoł pęcherzykowo prosty, D - gruczoł pęcherzykowo rozgałęziony, E - gruczoł cewkowo - pęcherzykowy prosty, F - gruczoł cewkowo -pęcherzykowy rozgałęziony

 

Nabłonki zmysłowe – specjalizują się w odbiorze sygnałów płynących ze środowiska. Z nabłonków powstają wówczas komórki zmysłowe i podporowe wielu narządów zmysłów u bezkręgowców i kręgowców, np. narząd Cortiego w  ślimaku, nabłonek węchowy, kubki smakowe. 

Tkanka łączna:

Występuje w różnych postaciach. Jedną z najważniejszych cech tej tkanki jest luźny układ komórek oraz występowanie substancji międzykomórkowej bezpostaciowej i włóknistej.
Tkankę łączną dzielimy na : tkankę łączną zarodkową, tkankę łączną właściwą, tkankę łączną o cechach swoistych i tkankę łączną szkieletową:

tk.zwierzeca


Tkanka chrzęstna(fot. mikroskopowa)

Tkanka łączna składa się zawsze z:

  1. Istoty międzykomórkowej, którą budują:
  • Bezpostaciowa substancja podstawowa – w zależności od rodzaju tkanki łącznej może być galaretowatym śluzem lub tworzyć twardą, zmineralizowaną substancję podstawową kości. Najważniejszym składnikiem chemicznym tej substancji są tzw. śluzowielocukrowce. Dzięki swojej budowie zdolne są do absorpcji wody oraz przekazywania jonów do i z komórek. Śluzocukrowce spełniają rolę aktywnych wymienników jonowych i regulatorów stężenia płynu poza komórkowego.
  • Upostaciowione elementy włókniste – zanurzone w istocie podstawowej, spełniają różnorodne funkcje mechaniczne. Dzielą się na trzy grupy:

-włókna kolagenowe. Zbudowane są z nierozpuszczalnego w wodzie glikoproteidu o nazwie kolagen. To białko jest niezwykle powszechne w świecie zwierząt. Najistotniejszą cechą włókien kolagenowych jest ich niesamowita odporność na rozrywanie, dlatego licznie występują w ścięgnach i kościach.

-włókna sprężyste. Są znacznie cieńsze niż włókna kolagenowe i zbudowane z glikoproteidu – elastyny. Składem chemicznym cukrów i powszechnością białko to przypomina kolagen, jednak jest go znacznie mniej w organizmie. Włókna elastyczne tworzą nieregularna, sprężystą sieć, którą można rozciągnąć nawet dwukrotnie, a i tak powróci do pierwotnego kształtu. Oczywiście odporności na zerwania są niewielkie, ale w ścianach naczyń krwionośnych i w chrząstce sprężystej wystarczające.

-włókna retikulinowe. Są najdelikatniejsze i zbudowane z retikuliny, bardzo wątłego glikoproteidu, tworzącego pojedyncze, delikatne włókienka. Ten typ włókien stanowi subtelne rusztowanie w niektórych narządach, np. w zrębie wątroby i śledziony.

2.  Elementów komórkowych.

Tkankę łączną zarodkową stanowią komórki kształtu gwiazdkowatego połączone wypustkami. Komórki tej tkanki maja zdolność wytwarzania innych typów komórek:

Tkankę łączną zarodkową stanowią komórki kształtu gwiazdkowatego połączone wypustkami. Komórki tej tkanki maja zdolność wytwarzania innych typów komórek:

tk.zwierzeca


Tkanka łączna zarodkowa

Tkanka łączna właściwa występuje w kilku postaciach. Tkanka łączna właściwa wiotka jest zrębem, na którym opierają się komórki swoiste dla danego narządu. Tkanka ta, wnikając w wolne przestrzenie łączy poszczególne narządy, towarzyszy naczyniom, ułatwia wymianę produktów. Jest ona zbudowana z kilku typów włókien i komórek oraz bezpostaciowej substancji międzykomórkowej:

tk.zwierzeca

Tkanka łączna właściwa wiotka
Drugim rodzajem tkanki łącznej właściwej jest tkanka łączna ukształtowana. Charakteryzuje się ona zwartym układem włókien. Buduje ścięgna, więzadła, torebki stawowe.

Do tkanki łącznej o cechach swoistych zaliczamy tkankę tłuszczową :


tk.zwierzeca

Tkanka łączna tłuszczowa

Komórki tłuszczowe występują tu w dużych zespołach, zatracają swój typowy owalny kształt i przyjmują raczej postać wielościanów. Cytoplazma wraz z jądrem zepchnięta jest ku obwodowi komórki, której centralną część wypełnia kulka tłuszczu. Również specyficznym rodzajem tkanki łącznej o cechach swoistych jest tkanka łączna siateczkową stanowiąca zrąb wszystkich narządów limfatycznych. Zbudowana jest ona z komórek gwiaździstych połączonych wypustkami. Na podłożu tej tkanki mogą rozwijać się takie składniki krwi, jak limfocyty i monocyty (nieziarniste krwinki białe). Tkanka ta na stałe występuje w narządach limfatycznych, szpiku kostnym i błonie śluzowej przewodu pokarmowego.

Tkanka łączna szkieletowa dzieli się na tkankę chrzęstną oraz kostną. W tkance chrzęstnej substancja międzykomórkowa utworzona jest z włókien klejowych i sprężystych pogrążonych w substancji bezpostaciowej. W zależności od charakteru substancji międzykomórkowej tkanka chrzęstna dzieli się na: chrząstkę szklistą, chrząstkę sprężystą i chrząstkę włóknistą. Komórki tkanki chrzęstnej mają zdolność do intensywnych podziałów i wytwarzania substancji międzykomórkowej. W chrząstkach szklistych substancja międzykomórkowa ma wygląd jednorodnej masy szklistej. Chrząstka szklista, mimo znacznej twardości, jest elastyczna i zawiera dużo wody. Tworzy ona powierzchnie stawowe, części przymostkowe żeber, a także występuje w drogach oddechowych. Chrząstka sprężysta jako substancję międzykomórkową wytwarza włókna sprężyste, które tworzą gęstą sieć. W oczkach tej sieci występują w postaci skupień liczne komórki chrzęstne. Ten typ chrząstki [JB1] [JB2] występuje w krtani i małżowinie usznej. Chrząstka włóknista zawiera nieznaczną ilość substancji bezpostaciowej, którą stanowią włókna klejodajne w formie grubych pęczków. Pomiędzy tymi pęczkami włókien występują zgrupowania komórek chrzęstnych, które najczęściej układają się w szeregi. Ten typ chrząstki występuje np. w więzadłach:

tk.zwierzeca

Tkanka łączna szkieletowa: A - chrząstka szklista, B - chrząstka sprężysta, C - chrząstka włóknista

Tkanka kostna:


Tworzy główną część kośćca dorosłego zwierzęcia:

tk.zwierzeca

Tkanka kostna(fot. mikroskopowa)

Cechą jej jest znaczna twardość przy względnie dużej elastyczności.
Każda kość zbudowana jest z komórek oraz substancji międzykomórkowej (blaszek kostnych). Tkanka kostna pojawiła się już u pierwszych pierwotniaków. Tkanka kostna powstaje tylko jako szkielet definitywny, czyli ostateczny. Odbywa się to głównie w drodze kostnienia na podłożu chrzęstnym (kostnieje tkanka szklista) lub, w mniejszym stopniu, na podłożu łącznotkankowym (kostnieje bezpośrednio tkanka łączna właściwa). Proces kostnienia kończy się u mężczyzn ok. 21- ego roku życia, a u kobiet nieco wcześniej. W odróżnieniu od chrząstki, kość jest bogato unaczyniona i unerwiona. Wbrew powszechnemu mniemaniu jest też tkanką aktywną metabolicznie i ulega nieustannym procesom przebudowy. Ponadto stanowi czynny zbiornik zapasowy jonów, głównie wapniowych. Współcześnie tkanka kostna występuje u większości kręgowców, poczynając od ryb kostnoszkieletowych (nie posiadają jej tylko bezżuchwowce i ryby chrzęstnoszkieletowe).

 

W istocie międzykomórkowej kości zanurzone są liczne włókna kolagenowe, tutaj zwane osseinowymi. Substancja międzykomórkowa ulega silnemu nasyceniu solami mineralnymi, głównie wapnia, w mniejszym stopniu fosforanem magnezu i innymi. Do 66% suchej masy kości mogą stanowić związki mineralne, co powoduje, że jest ona twarda i wytrzymała na duże obciążenia mechaniczne (tworzy mocny szkielet wewnętrzny, na który rozpięte są mięśnie). Z wiekiem ilość elementów organicznych maleje na rzecz nieorganicznych, dlatego kości stają się kruche. Pod względem chemicznym kości dorosłego człowieka zawiera przeciętnie 30 – 40% związków organicznych, 30 – 45% związków mineralnych i ok. 15- 45% wody. W substancji międzykomórkowej znajdują się jamki kostne z komórkami kostnymi (osteocytami). Kontakt pomiędzy sąsiednimi komórkami jest utrzymany za pośrednictwem cienkich wypustek cytoplazmatycznych, przebiegających w „minikanalikach” substancji podstawowej. W dojrzałych pełni ukształtowanych kościach włókna kolagenowe sklejone są składnikami osseomukoidu i ułożone w tzw. blaszki kostne. Ze względu na ich budowę i układ przestrzenny kości dzielimy na zbite i gąbczaste.

Kości zbite utworzone są z blaszek kostnych i komórek kostnych, które układają się w sposób uporządkowany dookoła tętnicy:


tk.zwierzeca

Budowa kości (przekrój poprzeczny)

Pojedyncza blaszka kostna przypomina nieco rynnę – jest łukowato wygięta wzdłuż długiej osi. Zwarty układ licznych blaszek otacza koncentrycznie kanał Haversa – na przekroju porzecznym widać blaszki jako łuki otaczające światło kanału (rys. wyżej). Taka pojedyncz jednostka architektoniczna nazwana została osteonem. W opisywanym typie kości występują liczne osteony, między którymi znajduje się istota tzw. międzyterytorialna ( ściślej substancja międzykomórkowa). Kanały Haversa tworzą system Haversa przebiegają w nim naczynia krwionośne, zaopatrujące kość w substancje odżywcze i budulcowe. 

Kości gąbczaste zbudowane są z różnego rodzaju blaszek tworzących gęstą sieć. W oczkach tej sieci znajdują się jamki szpikowe wypełnione tkanką krwiotwórczą. Blaszki kostne, stanowiące substancje międzykomórkową, zawierają włókna klejodajne oraz substancję podstawową złożoną z białek i dużej ilości soli mineralnych (głównie wapniowych). W substancji międzykomórkowej rozrzucone są pojedyncze komórki kostne połączone wypustkami plazmatycznymi. Komórki kostne mogą być trzech rodzajów : komórki kościotwórcze, komórki kostne, komórki kościogubne. Kość gąbczasta występuje głównie w nasadowych częściach kości długich.
Komórki kostne są to duże komórki z owalnym jądrem i z licznymi wypustkami, za pomocą których komórki te łączą się ze sobą:

tk.zwierzeca

Komórki kostne

Komórki kościogubne są znacznych rozmiarów i charakteryzują się obecnością kilku jąder.
Rola ich polega na modelowaniu kości. //

Zdolności regeneracyjne kości są duże (co zaobserwować można przy zrastaniu się złamań). W miejscu uszkodzenia część osteocytów przekształca się w komórki kościogubne ( osteoklasty), które lokalnie rozpuszczają kość. W tym czasie inne komórki kostne ulegają metamorfozie w komórki kościotwórcze (osteoblasty), uzupełniając ubytki bądź spajając fragmenty kostne. Niedobór (deficyt) witaminy D wywołuje u człowieka zaburzenia gospodarki wapniowej, prowadząc do krzywicy.

Krew:

 

Jest tkanką płynną mającą wiele cech wspólnych z tkanką łączną. Główną jej masę stanowi substancja międzykomórkowa w postaci osocza (ok. 60 % ) oraz elementy komórkowe. Krew roznosi po organizmie tlen pobrany z płuc oraz substancje odżywcze i wodę z przewodu pokarmowego, natomiast odprowadza do przewodów wydalniczych produkty przemiany materii. Ponadto krew pełni funkcje:

  • Pomaga w utrzymani stałe temperatury ciała (rola termoregulacyjna ale tylko u stałocieplnych)
  • Pozwala na utrzymanie swoistości biochemicznych, czyli uczestniczy w procesach odpornościowych ( rola immunologiczna)
  • Tworzy płynne środowisko wewnętrzne organizmu ( pełni rolę w utrzymaniu chomeostazy czyli zapewnieniu odpowiedniej równowagi składu wodno – mineralnego)
  • Rozprowadza w orgzniźmie hormony ( rola transportowa i koordynacyjna) 

Osocze zbudowane jest z wody oraz różnego rodzaju białek odgrywających, między innymi, rolę przy krzepnięciu krwi. Z liczb hematokrytowych* wynika, że osocze stanowi 54-59% objętości krwi. Zawira ono około 90% wody, 9% związków organicznych i 1% soli mineralnych w postaci jonowej. Wśród składników organicznych przeważają białka                ( albuminy, globuliny i fibrynogen). Ponadto występują w nim: wolne kwasy tłuszczowe, trójglicerydy, fosfolipidy, cholesterol, aminokwasy, cukry (głównie glukoza), azotowe produkty metabolizmu (mocznik, kwas moczowy, keratynina, amoniak) oraz – w śladowych ilościach – barwniki, witaminy, enzymy, hormony. Z jonów najwięcej jest: Na+, Cl-, HCO3-, a w mniejszym stężeniu występują: K+, Ca+, Mg2+, HPO42-, SO42-.

Białka osocza pełnią różna funkcje. Od nich zależy równowaga kwasowo – zasadowa, ciśnienie osmatyczne, lepkość osocza, obronność organizmu, a w przypadku głodu są źródłem aminokwasów dla komórek. Fibrynogen bierze udział w procesach krzepnięcia krwi. Albuminy i fibrynogen są produkowane w wątrobie, a globuliny stanowiące przeciw ciała powstają w plazmocytach.

Osocze pozbawione fibrynogenu nosi nazwę surowicy.

*Hemanokryt – stosunek objętości krwinek do objętości osocza.    
Elementy komórkowe krwi to erytrocyty (krwinki czerwone), leukocyty (krwinki białe) i trombocyty (płytki krwi):

tk.zwierzeca

Elementy komórkowe krwi: A - E - leukocyty, F - płytki krwi, G - erytrocyty człowieka, H - erytrocyty żaby

Składniki te pozostają w stałym składzie ilościowym.

Erytrocyty są to komórki o kształcie soczewkowatym, otoczone cienką półprzepuszczalną błoną. U ssaków (i człowieka) są bez jądrowe, natomiast u innych kręgowców zawierają jądra. Zrąb białkowy wypełniający erytrocyt zawiera czerwony barwnik -
hemoglobinę mający duże powinowactwo do tlenu. Krwinki czerwone znacznie dominują pod względem liczebności w porównaniu ze wszystkimi pozostałymi komórkami krwi. Ich liczba zależy od wieku i płci. U noworodków wynosi około 7 mln w 1 mm3, u mężczyzn około 5 mln w 1 mm3, u kobiet około 4,5 mln w 1 mm3. Erytrocyty żyją dość długo, bo od 3 do 4 miesięcy. Po tym okresie ulegają rozpadowi, głownie w śledzionie. Erytrocyty powstają w czerwonym szpiku kostnym. Najistotniejszą funkcją erytrocytów jest aktywne wiązanie tlenu i transport tego gazu z narządu wymiany gazowej do poszczególnych tkanek.

Krwinki czerwone wykazują dużą wrażliwość na zmiany ciśnienia osmatycznego. Umieszczone w roztworze hipotonicznym pęcznieją i pękają, co połączone jest z uwalnianiem hemoglobiny ( zjawisko hemolizy). Natomiast w roztworze hipertonicznym kurczą się: ich powierzchnia staję się pomarszczona, tworzac wypustki w kształcie kolców.

Gęstość erytrocytów jest większa niż gęstość osocza, co powoduje, że po pobraniu krwi z organizmu i umieszczeniu jej w naczyniu z dodatkiem substancji przeciwkrzepliwej erytrocyty opadają na dno. Zjawisko to nazwano opadem lub odczynem Biernackiego, w skrócie OB. Tempo opadania czerwonych krwinek u zdrowego człowieka wynosi 2-8 mm/godz. W stanach zapalnych, u kobiet w ciąży i w połogu wartość OB. znacznie wzrasta. Szybkość opadania zależy między innymi od obecności przeciwciał w surowicy, ponieważ powodują one agregacje lub zlepianie krwinek, przez co wzrasta gęstość powstałych struktur.          

Leukocyty są większe od krwinek czerwonych i mają charakterystycznych kształtów jądro. Pozbawione są barwników. Ich liczba u zdrowego człowieka waha się od 5 do 6 tysięcy w mm3. zwiększoną ponad normę liczbę leukocytów nazywa się leukocytozą, a zmniejszoną – leukopenią. Krwinki białe są zróżnicowane pod względem budowy i funkcji. Wyróżniamy:

1. Granulocyty

- obojętnochłonne = neutrofile

- kwasochłonne = eozynofile

- zasadochłonne

2.  Agranulocyty

- monocyty

- limfocyty.

Granulocyty posiadają w cytoplazmie ziarnistości o swoistych zdolnościach do barwienia się ( stąd pochodzą nazwy szczegółowe różnych granulocytów), natomiast agranulocyty cechuje brak takich ziarnistości.

Neutrofile stanowią największą liczbę leukocytów ( 60-70% ich ogólnej liczby). Wykazują one znaczną zdolność do ruchu pełzakowatego i fagocytozy. Dzięki ruchom pełzakowatym przechodzą przez naczynia włosowate i żyłki do tkanek, gdzie gromadzą się w miejscach zapalnych. Fegocytują tam bakterie i powodują powstanie ropy – mętnego płynu zawierającego leukocyty, bakterie i szczątki obumarłej tkanki. Ze względu na zdolności żerne i rozmiary mniejsze od innych komórek o takich samych właściwościach, neutrofile nazwano mikrofagami tkankowymi. Komórki krwi, które raz opuściły naczynia krwionośne, już do nich nie powracają. Wzrost liczby neutrofili obserwuje się w ostrych chorobach zakaźnych, w pierwszym okresie każdego zapalenia oraz przy szybko rozwijających się nowotworach. Granulocyty obojętnochłonne żyją od 2 do 4 dni, a następnie ulegają rozkładowi i są fagocytowane przez komórki z tzw. układu siateczkowo – śródbłonkowego, który zbydowany jest głównie z tkanki łącznej siateczkowej.

Eozynofile stanowią 2-4% ogólnej liczby leukocytów. Wykazują zdolności do ruchu pełzakowatego i fagocytozy, ale w wyraźnie mniejszym zakresie niż neutrofile. Ich funkcja wiąże się ze zwalczaniem pasożytów jelitowych i regulowaniem reakcji alergicznych. W obecności pasożytów jelitowych i w chorobach alergicznych np. astmie, liczba granulocytów kwasochłonnych rośnie, a w chorobach zakaźnych, jak dur brzuszny czy odra, ich liczba maleje. Okres życia eozynofili u człowieka jest bardzo krótki (około 24 godziny); u innych ssaków od 8 do 12 dni.

Bazofile to najmniej liczna grupa leukocytów ( 0,3-0,9%). Są one zarazem najmniejszymi granulocytami. Prawie nie wykazują ruchów pełzakowatych i nie są zdolne do fagocytozy. Zawierają i wydzielają do osocza heparynę – substancję przeciwkrzepliwą ( heparyna jest produkowana głównie przez komórki tuczne tkanki łącznej).

Monocyty stanowią 4-8% liczby leukocytów i są największymi komórkami krwi. Odgrywają istotną funkcję w reakcjach immunologicznych, współdziałając z limfocytami. Uwalniają m.in. czynniki hamujące wzrost komórek nowotworowych i interferon – czynnik hamujący namnażanie wirusów. Wykazują zdolność do ruchu pełzakowatego i fagocytozy. W krwi przebywają od 1 do 2 dni, po czym przedostają się do tkanek, gdzie żyją ponad dwa miesiące, stając się makrofagami tkankowymi.

Limfocyty występują w znacznej liczbie (20- 30% ogólnej liczby leukocytów). Charakteryzują się obecnością dużego jądra, które wypełnia prawie całą komórkę, słabą ruchliwością i minimalną zdolnością do fagocytozy. Zasadniczy podział limfocytów pozwala wyróżnić dwie grupy: limfocyty B i limfocyty T. Różnią się one długością życia i pełnionymi funkcjami. Limfocyty B żyją 5 do 10 dni, a limfocyty T 4 do 10 lat i dłużej. Pierwsze z nich powstają w szpiku, a potem umiejscawiają się w grudkach chłonnych, inaczej limfatycznych. Są one prekursorami plazmocytów – komórek wytwarzających przeciwciała. Limfocyty T są odpowiedzialne za wywołanie odpowiedzi immunologicznej typu komórkowego np. przy odrzucie przeszczepu. Aby nabyć zdolność do wywołania odpowiedzi komórkowej, limfocyty muszą okresowo przebywać i namnażać się w grasicy. Dopiero potem przemieszczają się np. do węzłów chłonnych. Na powierzchni limfocytów T znajdują się specjalne białka o właściwościach przeciwciał mogące swoiście wiązać antygen.     

Trombocyty U człowieka i innych ssaków trombocyty, zwane płytkami krwi, są bezjądrowymi fragmentami cytoplazmy dużych komórek – megakariocytów. Ich liczba waha się od 200 do 400 tysięcy w 1 mm3. po uszkodzeniu śródbłonka naczyń krwionośnych, np. w wyniku zranienia, trombocyty gromadzą się w miejscu uszkodzenia i uwalniają hormon – serotoninę, który powoduje skurcz naczyń i w ten sposób hamuje krwawienie. Niezależnie od tego biorą one udział w procesach krzepnięcia krwi, który w uproszczeniu przebiega następująco. Po zranieniu płytki krwi ulegają zlepianiu i dochodzi di ich rozpadu. Z uszkodzonych trombocytów uwalniany jest enzym trombokinaza, który katalizuje reakcję aktywacji nieczynnej protrombiny w trombinę ( protrombina wytwarzana jest w wątrobie i występuje w osoczu). Trombina przeprowadza rozpuszczalny w osoczu fibrynogen w galaretowaty włóknik = fibryna. Trombocyty mogą również działać bakteriobójczo.

Czas życia trombocytów wynosi kilka dni. Po tym okresie zostają rozłożone w śledzionie i sfagocytowane przez komórki żerne ( fagocyty).

 

Limfa, czyli chłonka, pośredniczy w dwustronnej wymianie substancji pomiędzy krwią i innymi tkankami, np. transportuje uruchomione substancje zapasowe do krwi. Spełnia także rolę odpornościową (zawiera limfocyty). Podobnie jak w przypadku krwi, skład chłonki przedstawia się następująco:

  • Nieupostaciowione osocze, zbliżone składem do osocza krwi, zawierające jedynie nieco większy procent tłuszczu.
  • Elementy morfotyczne reprezentowane w 99% przez limfocyty. W mniejszej ilości występują granulocyty i erytrocyty. Ogólnie można powiedzieć, że ilość elementów upostaciowionych w tej tkance jest znacznie mniejsza niż we krwi.

 

Opisana wyżej krew występuje u zwierząt kręgowych. W innych grupach jej skład i budowa bywają różne. I tak np. czerwony barwnik krwi - hemoglobina - u owadów występuje w osoczu. U mięczaków zamiast hemoglobiny występuje hemocyjanina mająca zabarwienie niebieskie. Erytrocyty mogą być różnej wielkości. Także skład ilościowy erytrocytów, leukocytów i płytek krwi bywa różny.

 

Hemopeoza. Jak wynika z przeglądu komórek krwi, ich okres życia w organizmie  jest stosunkowo krótki i dlatego w miarę wymierania i rozpadu starych muszą stale powstawać nowe komórki krwi. Proces dzielenia się komórek macierzystych i różnicowania w kierunku poszczególnych rodzajów składników morfotycznych nosi nazwę hemopeozy. Zachodzi on w szpiku czerwonym, który w dorosłym organizmie znajduje się w nasadach kości długich, w kręgach, w kościach płaskich ( mostek, kości czaszki, kości miednicy), a także przebiega w tkance limfatycznej. W szpiku powstają erytrocyty, granulocyty, trombocyty oraz część limfocytów i monocytów. Pozostałe limfocyty i monocyty powstają w tkance limfatycznej. Najbardziej rozpowszechniona teoria hemopeozy zakłada, że komórkami macierzystymi dla wszystkich komórek krwi są hemocytoblasty, które powstają w szpiku kostnym z niezróżnicowanych komórek mezenchymatycznych. Z hemocytoblastów biorą początek następujące procesy:

Erytropoeza – powstanie erytrocytów

Granulopoeza – powstanie granulocytów ( trzech rodzajów)

Trombopoeza – powstanie trombocytów

Monopoeza – powstanie monocytów

Limfopoeza – powstanie trombocytów

//


//

Tkanka mięśniowa:

Za podstawową właściwość tkanki mięśniowej należy uznać zdolność jej komórek do aktywnego kurczenia się. Jednakże komórki mięśniowe nie potrafią samodzielnie się kurczyć. Oznacza to, że jeśli komórki lub cały mięsień kurczą się, to ich rozciągnięcie będzie wynikało z działania grawitacji lub ze skurczu innych komórek (lub mięśni), działających antagonicznie (przeciwstawnie).

Tkanka mięśniowa kręgowców powstaje głównie z mezenchymy ( mięśnie poprzecznie prążkowane szkieletowe oraz mięśnie gładkie człowieka) i z mezodermy ( mięśnie porzecznie prążkowane serca człowieka).

Podstawową jednostką czynnościową każdego mięśnia jest włókno mięśniowe. Tak określa się w mięśniu zarówno pojedynczą komórkę mięśniową gładką, jak i komórkowe włókno mięśnia poprzecznie prążkowanego szkieletowego.

Wysoka efektywność ruchu w mięśniach jest możliwa m.in. dzięki ścisłemu ułożeniu włókien mięśniowych, pomiędzy którymi nie ma istoty międzykomórkowej. Jeśli pojawiają się puste przestrzenie, np. przy wypadkowym ubytku, wypełnia je tkanka łączna. Badania cytologiczne ujawniły w cytoplazmie włókien mięśniowych szczególnie dużą koncentrację białek kurczliwych, które tworzą „mini pałeczki”, czyli filamenty. Filamenty zorganizowane są czasem w jednostki wyższego rzędu – miofibryle ( włókienka kurczliwe). Dokładna analiza pozwoliła podzielić mini pałeczki na dwa rodzaje:

-          filamenty cienkie, w których skład wchodzi głównie białko o nazwie aktyna\

-          filamenty grube, w skład których wchodzi białko – miozyna.

Oba wymienione białka biorą aktywny udział w skurczu miofibtyli.

We włóknach porzecznie prążkowanych układ filamentów cienkich i grubych jest bardzo regularny – zebrane są w pęczki, w których elementy zachodzą częściowo na siebie. Na przekroju poprzecznym uwidacznia się tzw. heksagonalny układ filamentów, co oznacza, że jeden filament gruby otoczony jest przez sześć symetrycznie rozmieszczonych filamentów cienkich. Model wyjaśniający molekularny mechanizm skracania się miofibryli zakłada, że w czasie skurczu miofibryli filamenty cienkie wsuwają się pomiędzy grube. Normalne jest także posiadanie przez włókna mięśniowe dużych ilości mitochondriów.

Tkankę mięśniową dzielimy na : gładką, poprzecznie prążkowaną szkieletową i poprzecznie prążkowaną serca:

Tkanka mięśniowa poprzecznie prążkowana szkieletowa.

Ten typ tkanki mięśniowej buduje aktywną część układu ruchu.

Wspaniałe możliwości mięśni poprzecznie prążkowanych szkieletowych kręgowców wynikają z ich budowy. Włókna tej tkanki kształtem przypominają wydłużone walce o średnicy 10 – 150 um. i długości dochodzącej u największych kręgowców do ponad pół metra. Włókna w mięśniu ułożone są równolegle do siebie, co zwiększa siłę skurczu. Ich sarkoplazma wypełniona jest głównie pęczkami miofibryli o bardzo regularnym ułożeniu filamentów. Pęczki otoczone są rozbudowanymi błonami siateczki śródplazmatycznej. Pomiędzy pęcherzyki siateczki wnikają tzw. kanaliki T, łączące się z błoną cytoplazmatyczną włókna. Takie rozwiązanie zapewnia połączenie wewnętrznego systemu błoniastego z plazmolemą i umożliwia szybkie rozprzestrzenianie się bodźca skurczowego we włóknie. W tej sytuacji spłaszczone jądra komórkowe, których liczba może dochodzić do kilkuset, zostają zepchnięte na obrzeża komórki.

W tym typie tkanki, podobnie jak w mięśniu poprzecznie prążkowanym serca, ułożenie flamentów jest bardzo regularne. Obserwacja miofibryli pod mikroskopem elektronowym wykazała obecność:

-powtarzalnych fragmentów, nazwanych prążkami jasnymi, które zawierają naprzemiennie ułożone obszary o dużej koncentracji aktyny

-fragmentów, nazwanych prążkami ciemnymi, gdzie najwięcej jest miozyny.

Odcinek miofibryli ograniczony dwiema liniami Z ( zawiera on połowę prążka jasnego, prążek ciemny oraz połowę następnego prążka jasnego) i będący podstawową jednostką strukturalno – czynnościową włókienka kurczliwego nazwano sarkomerem. W stanie spoczynku jego długość wynosi kilka um, w momencie skurczu filamenty aktynowe wciągane są pomiędzy miozynowe i sarkomer skraca się około dwa razy.

Poprzeczne prążkowanie nie wynika z poprzecznego ułożenia filamentów. Elementy te umieszczone są równolegle do długiej osi włókna.

Ze względu na swoje rozmiary i skomplikowaną budowę włókna mięśniowe nie ulegają podziałom. W związku z tym wykazują bardzo małe zdolności regeneracyjne. Większe uszkodzenie włókna powoduje jego obumarcie, a ubytki w mięśniach zastępowane są przez tkankę łączną.

W mięśniach włókna zebrane są po kilkadziesiąt sztuk w pęczki otoczone łącznotkankową błoną, pęczki z kolei ( zebrane po kilkanaście  i otoczone nieco grubszymi błonami ) tworzą wiązki. Te ostatnie zebrane razem tworzą brzusiec mięśnia ( też otoczony błoną łącznotkankową). Organizacja jednostek architektonicznych w mięśniu przebiega zatem według poniższego schematu:

filamenty białkowe – miofibryla – włókno mięśniowe – wiązka włókien – mięsień

Mięśnie są szczególną częścią organizmu, dokonują bowiem zamiany energii chemicznej, zawartej w substancjach energetycznych ( głównie ATP), na pracę mechaniczną. Największe ilości energii zużywają mięśnie szkieletowe i dlatego ich włókna zawierają znaczne ilości mitochondriów. Ponadto, ze względu na duże zapotrzebowanie tlenowe i intensywną przemianę materii, mięśnie szkieletowe są bardzo dobrze ukrwione.

Poprzeczne prążkowanie widoczne jest na preparatach nawet pod mikroskopem optycznym. We wszystkich włóknach poprzecznie prążkowanych miofibryle mają bardzo regularną budowę, jeśli więc ułożenie włókien kurczliwych także będzie bardzo regularne, należy oczekiwać sumowania się efektu prążków ciemnych i jasnych.

tk.zwierzeca

Tkanka mięśniowa - poprzecznie prążkowana

Tkanka mięśniowa poprzecznie prążkowana serca.

Serce jest bardzo sprawną pompą mięśniową.

Dzięki sercu duży organizm zwierzęcy może sprawnie transportować różnego rodzaju substancje do wszystkich części ciała. Od mięśnia sercowego należy więc oczekiwać skurczów stosunkowo szybkich, małej podatności na znużenia, natomiast nie koniecznie wielkiej siły. Dodatkowo budowa serca powinna umożliwiać zmniejszanie objętości tego organu – oznacza to konieczność kurczenia się we wszystkich trzech wymiarach. Podstawowe jednostki budulcowe tkanki sercowej kręgowców są jedno, rzadko dwujądrowymi komórkami pochodzenia mezodermalnego o średnicy 30 um i długości około 200 um. Nie są komórczakami, chociaż nazwa ta stosowana jest czasem dla określenia całego mięśnia sercowego. Włókna mięśniowe serca można dość łatwo odróżnić, ponieważ są widlasto rozgałęzione. Jest to bardzo ważna cecha , bowiem łączące się ze sobą komórki mięśniowe tworzą przestrzenną sieć, w której skurcz elementów prowadzi do zmniejszenia objętości jam serca. Miejsca połączeń międzykomórkowych widoczne są na preparatach jako ciemniejsze linie i nazwane zostały wstawkami. W oczkach sieci komórkowej występują liczne naczynia krwionośne oraz włókna układu nerwowego autonomicznego.

Włókna mięśniowe serca wykazują oczywiście poprzeczne prążkowanie, ale ułożenie miofibryli jest inne niż w mięśniach szkieletowych. Ponieważ centralną część komórki zajmuje owalne jądro, włókienka kurczliwe zostają zepchnięte na obwód. Na tym różnice się kończą, dookoła pęczków miofibryli rozbudowana jest siateczka sarkoplazmatyczna, liczba nieruchomych mitochondriów jest nawet nieco większa.

Podobnie jak w mięśniach szkieletowych złożoność struktury  wewnętrznej włókien bardzo ogranicza zdolności regeneracyjne. Ubytki w sercu wypełnia wiec tkanka łączna.

Swoistą cechą serca jest zdolność do wykonywania samoistnych, rytmicznych skurczów. Dzieje się tak nawet po zniszczeniu połączeń nerwowych, ponieważ serce ma własny układ rozruchowy. Zbudowany jest on z włókien Purkinjego – specjalnie zmodyfikowanych komórek mięśniowych. Unikalną cechą takich włókien jest zdolność do okresowego tworzenia i przewodzenia bodźców skurczowych, które rozprzestrzeniają się po całym mięśniu sercowym. Oznacza to, że układ ten spełnia funkcję swoistego rozrusznika serca. Jego działanie można porównać do regularnie rozładowujących się kondensatorów. Układ przewodzący serca, zapewniający automatyzm pracy całego organizmu, występuje u wszystkich kręgowców.

tk.zwierzeca

Tkanka mięśniowa - serca

Tkanka mięśniowa gładka

Tkanka mięśniowa gładka u kręgowców nie spełnia funkcji lokomotorycznych, współtworzy zaś ściany narządów wewnętrznych: przewodu pokarmowego, naczyń krwionośnych, występuje też w skórze i przewodach wyprowadzających dużych gruczołów. Zapewnia w ten sposób elastyczność w ograniczonym stopniu. Tkanka ta jest odporna na znurzenie, czyli zdolność do pozostawania w długotrwałym skurczu.

Tkanka mięśniowa gładka rozwija się mezenchymy i zbudowana jest z jednojądrowych wrzecionowatych komórek – miocytów. Średnica komórek jest niewielka i waha się u kręgowców w granicach 5 – 10 um, długość w ścianach naczyń tętniczych dochodzi do 20 um. centralną część włókna mięśniowego zajmuje stosunkowo niewielkie, cylindryczne jądro, sarkoplazmę wypełniają liczne miofibryle, jednak ilość białek kurczliwych jest kilkakrotnie mniejsza niż we włóknach poprzecznie prążkowanych. W skład włókien kurczliwych wchodzi zarówno aktyna, jak i miozyna, ale ułożenie filamentów jest nieregularne.

Prostsza budowa, mniejsze rozmiary komórek i obecność centrioli powodują, że miocyty gładkie wykazują nieco większe zdolności regeneracyjne. Dzielą się jednak rzadko i większe ubytki także wypełnia tkanka łączna.

Jak wcześniej wspomniano, tkanka mięśniowa gładka uczestniczy głównie w budowie ścian narządów, nie tworzy więc klasycznych mięśni brzuścowych. Jej komórki skupiają się najczęściej w pasma bądź w błony mięśniowe. Wolne miejsca wypełnione są przez tkankę łączną wiotką. Mięśnie gładkie są nie ukrwione. Cechuje je dość leniwy metabolizm, ale jednocześnie duża odporność na deficyt tlenowy.

Ponieważ nikomu nie udało się świadomie nakazać skurczu, np. jelita cienkiego albo żyły głównej przedniej, można wyprowadzić stąd wniosek, że skurcz mięśni gładkich jest niezależny od naszej woli. Unerwienie zapewniają włókna układu nerwowego autonomicznego. W połączeniu z niewielką ilością białek kurczliwych zmniejsza to wydatnie szybkość i precyzję reakcji, ale nie one są tu najważniejsze.

tk.zwierzeca

Tkanka mięśniowa - gładka

tk.zwierzeca

tk.zwierzeca

Komórki mięśnia gładkiego Włókna mięśnia poprzecznie prążkowanego Włókna mięśnia sercowego(fot. mikroskopowe)

.

Tkanka nerwowa:

Nie można wyobrazić sobie funkcjonowania w środowisku organizmu, który nie wie, co się wokół niego dzieje. Dlatego w każdej, nawet pojedynczej komórce, znajdują się białkowe receptory, umożliwiające odbiór wrażeń fizycznych i chemicznych. Nazywamy to wrażliwością. Wielokomórkowce już we wczesnych etapach filogenezy musiały rozwiązywać kwestie precyzyjnego odbioru i szybkiego przekazywania bodźców do komórek leżących w głębi ciała. Przypuszczalnie dlatego tylko bez tkankowe gąbki nie posiadają komórek nerwowych. Natomiast każde inne zwierzę ma układ nerwowy pozwalający na:

- odbiór ogromnej liczby różnych bodźców chemicznych i fizycznych przy pomocy receptorów

- szybkie przesyłanie tychże bodźców w głąb ciała

- „obróbkę” docierających informacji w środkach asocjacyjnych, które można nazwać centrami decyzyjnymi, co wymaga zbudowania złożonej sieci połączeń między komórkami

-szybkie przesyłanie bodźców do narządów wykonawczych, czyli tzw. efektorów.

Bodziec w postaci impulsu elektrycznego przesuwa się  wzdłuż błony komórkowej neuronu. Przekazywanie pobudzenia na kolejne komórki umożliwiają specjalne miejsca kontaktu zwane synapsami. U wszystkich zwierząt pochodzi więc z ektodermy.

Tkanka nerwowa filogenetycznie i ontogenetycznie związana jest z powłokami ciała.

Komórkę neuronu można podzielić na trzy zasadnicze części: ciało komórki nerwowej, dendryt i neuryt.

Ciało komórki nerwowej ( perykarion) mieszczce pojedyncze, kuliste jądro komórkowe. Liczne mitochondria zapewniają dostateczną ilość energii użytecznej biologicznie, bowiem poziom metabolizmu w komórce nerwowej jest wysoki. O aktywności neuronów świadczy także obecność tzw. tigroidów ( ciałek Nissla), nadających wybarwionym komórkom tygrysie cętki. W istocie są to gęste skupienia RNA i rybosomów, co oznacza intensywną syntezę białek. W przepracowanych neuronach liczba ciałek Nissla wyraźnie maleje.

Specjalizacja przejawia także ujemne strony. W komórkach nerwowych wyższych kręgowców brak jest centrioli, co ogranicz zdolności regeneracyjne ich tkanki nerwowej niemal zupełnie. Ma to jednak swój sens biologiczny – załóżmy teoretycznie, że tkanka nerwowa pewnego zwierzęcia z powodzeniem regeneruje się. W skutek nieszczęśliwego wypadku zwierzę to utraciło znaczną część mózgu, m.in. komórki, w których przechowywana jest informacja o przeszłości. W tej sytuacji mielibyśmy do czynienia z dorosłym osobnikiem ale bez pamięci.

Wielkość perykarionów waha się w granicach od kilku um ( u ssaków) do stu kilkudziesięciu um ( u bezkręgowców).

W miarę wzrostu poziom organizacji ciała zwierzęcia i złożoności jego zachowań specjalizacja neuronów doprowadza do ich miniaturyzacji ( daje to możliwość upakowania większej ilości elementów nerwowych w tej samej jednostce objętości).

Dendryt - będący prawie zawsze krótką i rozgałęzioną wypustką protoplazmatyczną, która w warunkach fizjologicznych przewozi impuls w stronę perykarionu, czyli dośrodkowo.

Neuryt - stanowiący prawie zawsze długą i nie rozgałęzioną wypustkę protoplazmatyczną, przewodzącą impuls od perykionu, czyli odśrodkowo. Położone daleko od perykionu zakończenie neurytu może tworzyć tzw. dzrewko końcowe neurytu. Obecność długiej wypustki umożliwia praktycznie bezzakłóceniowe i szybkie przewodzenie impulsów na duże odległości, co jest konieczne. Długość nie których neurytów przekracza jeden metr. W najszybciej przewodzących komórkach nerwowych nie rozgałęziony  odcinek neurytu ( akson – włókno osiowe) posiada tzw. osłonki: rdzenną ( mielinową) oraz komórkową ( Schwanna). W miejscu styku osłonek widoczne są przewężenia Ranviera. Osłonki i przewężenia apełniają istotną rolę w przyspieszaniu przewodzenia impulsów nerwowych. W zależności od położenia w układzie nerwowym oraz pełnionej funkcji neurony przyjmują różne kształty. Włókna nerwowe ułożone równolegle, zebrane w pęczki i otoczone tkanką łączną wiotką, tworzą u wszystkich zwierząt nerwy. Jeśli włókna nie są zorientowane równolegle i biegną w rożnych kierunkach, tworzą sploty np. splot słoneczny.             


tk.zwierzeca

Komórka nerwowa - wielobiegunowa

Cytoplazma komórki nerwowej zawiera znaczną liczbę organelli (mitochondria, struktury Golgiego), a także liczne ciała tłuszczowate i zasadochłonne odgrywające istotną rolę w procesie przemiany materii.

 

tk.zwierzeca

Komórka nerwowa – dwubiegunowa

Tkanka glejowa towarzyszy zawsze tkance nerwowej stanowiąc jej zrąb. Pełni ona funkcję podporową, odżywczą, regeneracyjną. Komórki glejowe są różnej wielkości, a także mają mniej lub bardziej rozwinięte wypustki:

tk.zwierzeca

Typy komórek glejowych

Biorąc pod uwagę te cechy budowy wyróżniamy : glej wielko komórkowy, glej drobnokomórkowy, glej skąpowypustkowy, glej wyściólkowy.  Glej wielkokomórkowy zbudowany jest z dużych komórek, zwanych astrocytami, zawierających wypustki lub bez wypustek. Spełniają one funkcję odżywczą. Glej drobnokomórkowy stanowią owalne lub gwiaździste komórki o właściwościach żernych. Komórki te mają zdolność usuwania uszkodzonych tkanek. Komórki gleju skąpowypustkowego spełniają rolę odżywczą i regeneracyjną. Glej wyściółkowy o kształcie wałeczkowatym, opatrzony drobnymi rzęskami, wyścieła światło kanału kręgowego i komór mózgowych.

Neurony wytworzyły specjalne typy połączeń międzykomórkowych nazwane synapsami. Maga to być połączenia neuronu z:

  1. innym neuronem, czyli synapsa nerwowo – nerwowa ( najczęściej neuryt – dendryt następnego neuronu)
  2. włóknem mięśniowym, czyli synapsa nerwowo – mięśniowa
  3. komórką gruczołową, czyli synapsa nerwowo – gruczołowa

Synapsy można podzielić na dwa różniące się typy:

Chemiczne – zakończenie neuronu uwalnia substancję chemiczną ( tzw. mediator synaptyczny), która dyfunduje przez szczelinę synaptyczną ( szerokość około 20 cm.) i pobudza następną komórkę. Takie połączenia są asymetryczne w budowie, podlegają zmęczeniu i przewodzą jednokierunkowo. Jest to zdecydowanie najpowszechniejszy typ synaps, występujący u ssaków w ośrodkowym i obwodowym układzie nerwowym.

Elektryczne – błona presynaptyczna i postsynaptyczna są tak blisko, że dwunanometrowa szerokość szczeliny synaptycznej pozwala impulsowi przekroczyć bezpośrednio z jednej komórki na drugą. Synapsy te mogą przewodzić dwukierunkowo, są symetryczne w budowie i nie podlegają zmęczeniu. Występują dość rzadko i tylko w ośrodkowym układzie nerwowym.

 

Źródła:

Internet: http://republika.pl/majko

Książki: ”Anatomia i fizjologia człowieka” – Janina Chlebińska

// „Biologia 2” – Waldemar Lewiński

„Fizjologia organizmów z elementami anatomii człowieka” – Paweł Hoser