header
Mchy

Tu dowiesz się o budowie morfologicznej mchu płonnika

 

 

BUDOWA  MORFOLOGICZNA MCHU PŁONNIKA

Mech płonnik, jest mchem o dużych rozmiarach ; jego gametofitowy pęd może dochodzić do 30 cm wysokości, a sprofit do 10 cm. W łodydze płonnika wystepują prymitywne tkanki : skórka jednak bez aparatów szparkowych, grubościenne komórki mechaniczne, miękisz  - bez przestrzeni między komórkowych i komórki przewodzące wodę , wydłużone i martwe – bez jamek i nie mające jeszcze postaci naczyń i cewek. Liście płonnika  mają budowe na wpół plechowatą. Spód liścia stanowi jedno warstwowa skórka wzmocniona żeberkiem, zawierającym  komorki mechaniczne i przewodzące. Na górnej stronie występuje naga tkanka asymilacyjna, nie okryta skórką, składająca  sie z ciasno ustawionych wielokomórkowych listewek z chloroplastami. Zwiększają one powierzchnie asymilacyjną liscia oraz chłoną i gromadzą wodę deszczową . U innych mchów liście zbudowane są z jednej warstwy  komórek, a tylko żeberko jest wielowarstwowe.

Płonnik jest rosliną wieloletnią i rozdzielnopłciową. Na wiosnę na wierzchołkach jednych ulistnionych łodyżek gametofitu powstają rodnie, a na drugich plemnie, poprzegradzane nitkowatymi wstawkami, utrzymującymi wilgoć . Bezlistny sporofit składa się z długiej nóżki –seta i puszki z zarodnikami, czyli zarodni, przykrytej ochronnym czepkiem – calyptra, który stanowi pozostałość rodni rozerwanej podczas wzrostu sporofitu. Puszka ma grubą wielowarstwową ścianę i jest zamknięta wieczkiem  - operculum, które po dojrzeniu zarodnikow odpada.

Zarodniki płonnika zawierają chloroplasty z pirenoidami, jak u glonów. Z kiełkującego zarodnika rozwija się nitkowy , zielony splątek – protonema , przypominający glon, (filogenetyczne powiązania mszaków z glonami). Na splątku wyodrębniają się komórki inicjalne , z których rozciągają się ulistnione pędy, a splątek zanika z czasem. Na wierzchołkach pędów powstają rodnie i plemnie.

 

CYKL ROZWOJOWY MSZAKÓW NA PRZYKŁADZIE MCHU PŁONNIKA

Rys.2

mchy

Płonnik jest  rośliną wieloletnią  i rozdzielnopłciową.  Na wiosnę na wierzchołkach jednych ulistnionych łodyżek gametofitu powstają rodnie, a na drugich plemnie. Zapłodnienie odbywa się za pośrednictwem wody deszczowej lub rosy pokrywającej rośliny. Mchy choć zaadoptowały się na lądzie ,wymagają wody jako transportu dla plemników. Niezbędność wody przy zapłodnieniu jest uważana za cechę prymitywną, którą mchy zachowały po swoich glonowych przodkach. Aby nastąpiło zapłodnienie jeden z plemników powstałych w plemni musi wniknąć do komórki jajowej w rodni. Plemniki przemieszczają się z plemni do rodni w rozpryskujących się na roślinach kroplach deszczu. Gdy kropla deszczu spadnie na wierzchołek gametofitu męskiego, dostają się do niej plemniki uwolnione z plemni. Następna kropla deszczu spadająca na plemnię, może wybić w powietrze kroplę poprzednią zawierającą plemniki, a ta może wylądować na wierzchołku rodni . Takie owady, które zetkną się z kroplą zawierającą plemniki na pewną odległość. Gdy hiploidalny plemnik znajdzie się w bańce wody na gametoficie żeńskim, może przepłynąć do rodni i połączyć się z hiploidalną komórką jajową.

W wyniku zapłodnienia powstaje zygota , która w następstwie różnych podziałów mitotycznych rozwija się w wielokomórkowy diploidalny zarodek sporofitu. Sporofit wyrasta na szczycie gametofitu żeńskiego , do którego jest przytwierdzony i od którego jest uzależniony pokarmowo. Zielony początkowo i fotosyntetyzujący sporofit , złożony jest z trzech części : stopy, ktora wrasta w ganetofit , sety ,oraz puszki  (zarodni) zawierającej komórki sporogeniczne (komórki macierzyste zarodników), w okresie dojrzewania staje się żółtobrązowy.

Z komórek sporogenicznych w wyniku mejozy powstają hiploidalne spory (zarodniki). Po dojrzeniu spor, zarodnia otwiera się dzięki specialnym mechanizmą, a uwolnione spory są rozprzestrzeniane przez deszcz, lub wiatr. Gdy spora znajdzie się na odpowiednim podłożu, kiełkuje i rozwija się w nitkowatą zieloną plechę nazywaną protonemą (splątkiem). Protenema przypominająca nitkowate zielenice, formuje początek z którego wyrasta ulistniony gametofit i cykl życiowy mchu powtarza się tak, jak to już opisano.

Hiploidalny gametofit jest uważany za pokolenie dominujące u mchów, ponieważ jest on zdolny do życia niezależnie od diploidalnego sporofitu. Natomiast sporofit mchów jest wrośnięty stopą w gametofit i zwykle pokarmowo od niego uzależniony.

Rys.3

mchy

ZNACZENIE MSZAKÓW W PRZYRODZIE


PRĄTNIKOWCE

Mchy mają duże znaczenie w przyrodzie i gospodarce: przynoszą zarówno korzyści jak i szkody. Jako rośliny mało wymagające, mchy właściwe podobnie  jak porosty, pełnią role pionierów przygotowujących glebę dla innych roślin na skałach, np. gatunki z rodzaju  strzechwa-Grimmia, albo na piaskach, np. skaliczek siwy – Rhacomitrium conscens, czy płonnik włosisty – Polytrichum piliferum.

Zwarte kobierce mchów, pokrywające dno lasu, np. rokitnik pospolity – Pleurozium ,gajnik leśny – Hylocomium plolifenium, chłoną duże ilości wód opadowych i utrzymują wilgoć w glebie leśnej, są magazynem wody. Przyczyniają się do powstania specialistycznego leśnego mikroklimatu, niezbędnego do funkcjonowania tych olbrzymich, niezwykle złożonych formacji: roślinych. Zatrzymując wodę, leśne mchy sprawiają że nawet po długotrwałych, intensywnych opadach, nie spływa ona natychmiast do rzek, lecz przesiąka do nich stopniowo – poziom wód nie podnosi się wówczas tak szybko, niknie groźba gwałtownych powodzi. Warstwa mchów i butwiejącej ściółki stanowi też środowisko życia olbrzymiej liczby grzybów, pierwotniaków i bezkręgowców np wrotki, nicienie, stonogi, ślimaki, drobne kręgowce np żaby , jaszczurki, gryzonie. Dla wielu z tych organizmów  stanowi ona jedyne siedlisko, jakie znają – tu rodzą się, dojrzewają, wydają potomstwo i giną.  Między innymi dlatego tak ważne jest w lesie ,aby nie niszczyć bezmyślnie ściółek i mchów.

Mszysta darń daje ochronę nasionom i siewkom, przyczyniając się do odrodzenia lasu.

TORFOWCE

Dzięki dużej ilości komórek wodonośnych torfowce posiadają olbrzymią zdolność chłonięcia wody – mogą jej zmagazynować nawet 25 razy więcej niż same ważą. W naturze rosną zawsze gromadnie, tworząc zwarte, nasycone wodą płaty. Można je spotkać w wilgotnych borach sosnowych i świerkowych.

Największą  role w przyrodzie i gospodarce odgrywają torfowce budujące niezwykłe zbiorowiska roślinne – torfowiska.

W silnie wilgotnych miejscach, gdzie stale gromadzi się woda, np. w dolinach powoli płynących, meandrujących rzek, pozbawionych odpływów zagłębieniach terenu, przy płytkich bagnach leśnych jezior o czystej wodzie, torfowce znajdują doskonałe warunki rozwojowe. Rosną szybko (przybywa im ok. 6cm rocznie) i równie szybko rozmnażają się . Pokrywają one swe siedliska grubym, stale narastającym kożuchem nasączonym wodą. Jednocześnie dolne części roślin obumierają i w wysyconym wodą, pozbawionym tlenu środowisku, przy udziale grzybów i bakteri, ulegają powolnemu rozkładowi. Powstaje z nich torf –masa, w różnym stopniu rozłożonych roślin, nasycona szczegulnymi związkami organicznymi i mineralnymi (tzw. humusem), o kwaśnym odczynie, wiążąca duże ilości wody.

Torfowiska powstają na obszarze o klimacie z dużą przewagą opadów nad parowaniem i stosunkowo niską temperaturą, hamując parowanie i zbyt  szybki rozkład materi organicznej  (przy szybkim rozkładzie i braku wody, w obecności tlenu, szczątki mogłyby ulec całkowitej  przemianie na rozpuszczalne w wodzie związki mineralne; nie powstały by wogóle złoża torfu). Torfowiska spotykane są najczęściej w strefie tajgi i tundry krain Północy, nadając im niezwykły, surowy koloryt.

W Polsce są zbiorowiskami bardzo rzadkimi, zasługującymi na troskliwą ochronę. Najwięcej znajduje się ich na Pomorzu, Suwalszczyznie, Podlasiu i Polesiu, czyli na północy i wschodzie kraju.

Torfowiska są ostojami wielu gatunków roślin niespotykanych w żadnych innych zbiorowiskach.  Najpospolitszymi z nich są : będące pod ochroną bagno zwyczajne (używane do zwalczania moli) i żurawina błotna (wyrabia się w niej znakomitą konfiturę dodawaną do pieczonych mięs).

Wiele roślin jest przedstawicielami gatunków w naszym kraju zagrożonych, rzadkich, giniących i chronionych . Należą tu owadożerne rosiczki, wiele gatunków turzyc i storczyków. Rozległe i niedostępne tereny bagienne są ostoją wielu, ginących i zagrożonych gatunków zwierząt np. ptaków (żurawie, czarne bociany, bataliony, niezwykle rzadkich wodniczek i dekaczy, drapieżnych sów błotnych, orlików, błotników) i saków (łosie, wydry, bobry, wilki) oraz całe rzesze bezkręgowców.

Znaczenie gospodarcze:

Stosunkowo żyzne torfowiska, leżące w dolinach rzek i zasilane wodami (tzw. torfowiska niskie) po odpowiednio przeprowadzonym odwodnieniu są wykorzystywane rolniczo jako łąki i pastwiska. Zbytnie osuszenie torfowisk powoduje jednak obniżenie poziomu wód gruntowych na terenach zarównno z nimi sąsiadujących, jak znacznie odległych, zwłaszcza gdy gleby w okół są łatwo przepuszczalne: piaszczyste. Prowadzi to do zmiany warunków klimatycznych całego regionu. Niejdnokrotnie żle przeprowadzona melioryzacja torfowisk spowoduje więcej długotrwałych i nieodwracalnych szkód, niż da dorażnych korzyści.

Torf wykorzystywany jest ponad to, jako dodatek spulchniający ziemię, w lecznictwie- jako tzw. borowina , oraz do wyrobu leków ; wyciągi z torfu są podstawowym składnikiem niektórych konserwantów.

Torf ma właściwości konserwujące. Wiele znalezisk archeologicznych miało miejsce na terenach dawnych bądź jeszcze istniejących torfowisk gdzie w bardzo specyficzych warunkach, przy braku tlenu w obecności kwasów organicznych, zachowały się niemal nienaruszone ciała zwierząt i ludzi z dawnych epok. Biskupin własnie był osadą która zachowała się  przez 2,5 tyś lat dzięki torfu.

WĄTROBOWCE

W naturze wątrobowce  nie są zbyt rozpowszechnione w przyrodzie, występują jednak na całej kuli ziemskiej; od obszarów arktycznych po wilgotne lasy tropikalne; gdzie jest ich największa różnorodność. Mogą  zasiedlać miejsca bardzo suche, jak i wilgotne (zbiorniki wodne). Spotykane są na korze drzew, a wkrajach tropikalnych także na liściach. Wiele z nich należy do roślin pionierskich. Jeden z naszych krajowych najpospolitszych gatunków, plechową porostnicę wielokształtną (Merchontia polymorpha), często można spotkać na wilgotnej glebie, stale zwilżonych skałach, a także w miejscach po świeżo wypalonych ogniskach. Początkowo jest tam tak duże stężenie soli mineralnych, że większość roślin nie jest w stanie się osiedlić.Wykorzystują to porostnice którym zasolenie zbytnio nie przeszkadza, a jednocześnie nie muszą przez pewien czas obawiać się konkurencji. Plechowate wątrobowce żyją także w słodkiej wodzie. Ricciocarpus ratans ma drobne, wielokrotnie wdlasto rozgałęzione plechy, tworzące małe rozetki, ścielące się po dnie. Podobnie wygląda wgłębka Riccia fluitans, pływająca po powierzchni wody, tworząca na niej gęte, gąbczaste kożuchy. Jest to dobrze znany akwarystom, pospolity „mech wodny”, którego skupienia są ulubionym  schronieniem narybku i drobnych  rybek.

 

SYSTEMATYKA MSZAKÓW, PORÓWNANIE WĄTROBOWCÓW I MCHÓW WŁAŚCIWYCH.

Dział: Rośliny tlenowe (osiowe) Telomarpkyta

Podział – Mszaki (Bryopktina)

Klasa – Mchy (Bryopsida) – (Musci)

Rząd: Torfowce – Sphagnales

Rodzaj: Spaojrum

Rząd: Należlinowce – Andreales

Rząd: Piątniki (Mchy właściwe) – Bryidae

Gatunek: Płonnik pospolity (Polytrichum comnune)

Zęboróg purpurowy (Ceratodon purpureus)

Skrętek wilgociomierwy (Funaka hygrometica)

Piątnik srebrzysty (Bryum argenteum)

Żurawiec faudowany (Catharinea undulata)

Drobik duelwkowaty (Climacium dendroides)

Rokitnik Schrebera (Entodon schreberi)

Klasa: Wątrobowce (Hepatiwpsida)

Rząd: Porostricowate (Marchantiales)

Gotunek: Prostnica wielokształtna (Morchantia polymorpka)

Rząd: Jungerniaiades

Klasa: Glewiki : Antkocerotopsida

 

 

 

WĄTROBOWCE – Hepaticopsida

 

MCHY WŁAŚCIWE - Lisciaste - piątniki

GAMETOFIT

 

Prosta budowa gametofitu. Ganetofity bywają jednak bardzo zróżnicowane pod względem morfologicznym. U jednych są płatowate, plechowate, w formie płaskich rozetek lub widlastych taśm, u innych mają postać delikatnych pędów składających się z rozgałęzionych łodyżek i jednowarstwowych listków ułożonych przeważnie w dwóch rzędach; ostatni typ budowy występuje u większości gatunków.

 

Gametofit zróżnicowany jest na łodyżkę, liście i chwytniki. W jego budowie anatomicznej można wyróżnić prymitywne tkanki przewodzące.

SPOROFIT

Sporofity są mniej zróżnicowane. Tkwią w rodni prawie do rosypania zarodników, niewielkie rozmiary. Tuż przed rozsypaniem zarodników rosną jednak szybko, rozrywając rodnie, wysokość kilku centymetrów.

Rozwijające się sporofity ograniczają wzrost szczytowy gametofitów – jest to powód ich małego wzrostu. Większe zróżnicowanie.


ZARODNIE I ZARODNIKI

 

Zarodnie – kuliste, delikatne, pękające kilkoma klapami, pozbawione kolumiki, więdną kilka godzin po rozsypaniu zarodników i sprężyc (wrzecionowate twory ze śrubowato przebiegającymi zgrubieniami, pozbawione protoplastów mają zdolność skręcania i rozkręcania się w zależności od wilgotności powietrza – przyczyniają się do wyrzutu zarodników . Brak splątka wytwarzają tylko wypustkę z której wyrasta tylko jeden gametofit.

 

Zarodnia- na szczycie sporofitu okryta czepkiem. U niektórych gatunków wysytępuje heterosporia – zróżnicowanie zarodników na małe z których wyrastają gametofity męskie wytwarząjące tylko plemnie, oraz duże żeńskie z rodniami. Rozmnażanie bezpłciowe rozpowszechnione, ganetofity powstawać mogą z rozmnożek, a także z fragmentów łodyk i liści. Z zarodnika rozwija się splątek.

ŚRODOWISKO ŻYCIA

 

 

Środowisko życia – wilgotne na lądzie niektóre żyją w wodzie. Plechowate mogą żyć na stepach i pustyniach. Epifity (porastają liście innych roślin) w Tropikach. Inne mogą żyć w wodzie.

 

 

Wszędobylskie, lekkie zarodniki – brak barier geograficznych , podobne gatunki na obu półkulach. Lądowe obfitują w wodę, odporność na wysychanie. Pioniery, wytrzymałości na temperaturę.

CECHY CHARAKTERYSTYCZNE

 

 

Występowanie w komórkach ciał deinawych – silnie łamią swiatło  - funkcja nie znana Rozmnóżki 6 gemmy – 1 , 2 lub wielokomórkowe , służą rozmnażaniu bezpłciowemu. Powstają z nich następne pokolenia gametofitu.

 

 

Klasa: Glewik – Anthocerotopsida

Jest to grupa niewielka, obejmująca zaledwie 300 gatunków. Gametofit ich jest bardzo prymitywnie  zbudowany, plechokształtny. Jego komórki zawierają po jednym miseczkowatym chloroplaście z pojedynczym pirenoidem. Jest to ważna cecha różniąca glewiki od reszty mszaków  i roślin wyższych, które mają w komórkach liczne, szczewkowate chloroplasty, nie zawierające  pirenoidów. Cecha ta zbliża glewiki do niektórych zielenic. Sporofit wykazuje dość wysoki stopień organizacji. Nie ma on trzonka , a bardzo wydłużona puszka pęka dwiema klapami. Wewnątrz niej znajduje się płona kolumienka otoczona masą zarodników, pośród których występują liczne sprężyce – wydłużone, nitkowate komórki, które rozlużniają  masę zarodników i ułatwiają im wysypywaniu na zewnątrz. Puszka przyrasta na długość, a tkanka merystematyczna znajduje się u jej nasady. Zarodniki dojrzewają stopniowo – od góry ku dołowi puszki.

Glewiki rosną na wilgotnej glebie głównie w krajach o klimacie ciepłym ; znane są takie gatunki epifityczne. U nas dość często występuje glewik – Anthoceros występujący na wilgotnych ścierniskach. Rośliny te nie mają większego znaczenia w przyrodzie.

Normal 0 21 false false false PL X-NONE X-NONE MicrosoftInternetExplorer4 /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:Standardowy; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99; mso-style-qformat:yes; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; mso-para-margin:0cm; mso-para-margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif"; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-fareast-font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-theme-font:minor-fareast; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin; mso-bidi-font-family:"Times New Roman"; mso-bidi-theme-font:minor-bidi;}

Klasa : Wątrobowce - Heoaticopsiada = Hepaticae

Ok. 10 tyś. gatunków . Gametofit  plechokształtny lub ma postać ulistnionej łodyżki; zwykle o symetri dwubocznej i budowie grzbietobrzusznej. Brak stadia splątka . Kulista lub owalna zarodnia zawiera zarodniki i sprężyce wykonujące ruchy mikroskopijne. Bardzo rozpowszechnione jest rozmnażanie wegetatywne przez tworzenie różnego rodzaju rozmnużek.

Prostnica Morchantia polynarpha

Gametofit dwupienny i ma formę plechokształtną, dychotomiczne rozgałęzienie, wykazujące zróżnicowanie anotomiczne. Gametangia osadzone są na powstałych odgałęzieniach. Plemnie znajdują się w górnej części takiego wieloramiennego tworu, rodnie zaś pod promieniami, okryte fredzlowatą osłonką . sporofit powstały z zapłodnionej komórki jajowej składa się z krótkiego trzonka i okrągłej zarodni wypełnionej masą zarodników i sprężycami. Prostnica nożna rozmnaża się również wegetatywnie pod rozmnóżki tworzone w kubeczkowatych zbiornikach na powierzchni plechy.

Większość wątrobowców występuje na miejscach wilgotnych i ciernistych. Tylko nieliczne zasiedlają miejsca suche. Również nie wiele jest gatunków wodnych (np. Riccia). Dość liczne są epifitami. Wątrobowce nie odgrywają w przyrodzie większej roli.

 

Normal 0 21 false false false PL X-NONE X-NONE MicrosoftInternetExplorer4 /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:Standardowy; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99; mso-style-qformat:yes; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; mso-para-margin:0cm; mso-para-margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif"; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-fareast-font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-theme-font:minor-fareast; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin; mso-bidi-font-family:"Times New Roman"; mso-bidi-theme-font:minor-bidi;}

Klasa: mchy Bryopsida = musci

Stanowią najwiekszą grupe wśród mszaków, obejmujące ok. 15tyś gatunków. Rozwój właściwego gametofitu poprzedony jest u nich zawsze stadium splątka. Gametofit ma postać łodyżki ulistnionej, której budowa wewnętrzna niekiedy jest dość złożona i wykazuje obecność prymitywnych tkanek. Listki zbudowane są z jednej lub kilku warstw. Gametamgia rozmieszczone są różnie, czasem otoczone specialnymi listkami. Powstały z zapłodnionej komórki jajowej sporofit ma zwykle dość długi, cienki trzonek, zwany szczecinką (seta) , na którym osadzona jest zarodnia w postaci puszki. Centralna część puszki zajmuje płonna kolumela, dokoła której rozmieszczona jest masa zarodników ; sprężyc brak.

Wśród mszaków mchy dominują nie tylko liczbą gatunków ale również obfitością występowania. Rosną przy tym na bardzo różnych siedliskach wchodzą w skład różnych zbiorowisk roślinnych, będąc często ważnym ich komponentem. Dlatego w przyrodzie odgrywają ważną role, a także w gospodarce człowieka.

Rząd: Torfowce- Sphagnales. Należy tu tylko jeden rodzaj - Sphognum liczący ponad 300 gatunków. Splątek jest płatowaty. Gamrtofit dorasta kilkunastu centymetrów wysokości. Łodyżki jego tworzą gęsto ulistnione odgałęzienia, skupione na szczycie w rodzaj główki. Listki zbudowane są z jednej warstwy komórek. Jedne komórki są żywe, zielone, wydłużone,tworzące rodzaj sieci, w okach której znajdują się dwie, martwe komórki chłonące i magazynujące wodę. Plemnie występują na gałązkach dłuższych, maczugowatych, rodnie zaś – na krótkich, mających postać pączków. Sporofit składa się z rozszeżonej stopy i siedzącej na niej okrągłej zarodni otwierającej się wieczkiem. Wewnącz zarodni wokół kolumienki znajduje się masa zarodników. Sporofit osadzony jest na bezlistnej łodydze (tzw. nibynóżce ) należącego do gametofitu.

Torfowce są bardzo pospolitymi roślinami w miejscach mokrych gdzie podłoże jest kwaśne i ubogie w składniki odżywcze. Masowo występują na torfowiskach wysokich i przejściowych, stanowiące główne składniki rośliności i przyczyniają się w wielkiej mierze do powstania torfu.

 

Normal 0 21 false false false PL X-NONE X-NONE MicrosoftInternetExplorer4 /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:Standardowy; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99; mso-style-qformat:yes; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; mso-para-margin:0cm; mso-para-margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif"; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-fareast-font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-theme-font:minor-fareast; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin; mso-bidi-font-family:"Times New Roman"; mso-bidi-theme-font:minor-bidi;}

Rząd – należlinowce – Andraeales – tworzą zarodnie otwierającą się czterema szczękami. Grupa ta obejmuje ok 150 gatunków tworzących drobne, ciemne darnie na bezwapiennych skałach w krajach podbiegunowych i w górach.

Rząd – prątnikowce – Bryales – należy tu ogromna ilość mchów. Splątek ich jest nitkowaty. Gametofit o wysokości kilku – kilkunastu centymetrów, ma postać ulistnionej łodyżki, prostej lub rozgałęzionej. U niektórych gatunków łodyżka ma dość złożoną budowę anatomiczną i wykazuje obecność prymitywnych tkanek. Listki bywają zbudowane prosto z jednej warstwy komórek zwykle z żeberkiem po środku, lub też mają budowę bardziej złożoną, kilkuwarstwową . gametangia często otoczone są zmodyfikowanymi listkami tworząc tzw. czepek. Zarodnia osadzona jest na długim i stosunkowo cienkim trzonku, zwanym szczecinką (setą). Wnetrze zarodni zajmuje walcowata kolumienka otoczona masą zarodników. Puszka zarodni otwiera się wieczkiem. Ujście puszki otoczone jest różnie wykształconymi ząbkami, które wykonują ruchy higroskopijne i ułatwiają rozsiewanie zarodników. Prądnikowce występują bardzo pospolicie na różnych siedliskach. Wchodzą w skład różnych zbiorowisk roślinnych, są często bardzo poważnym ich komponentem np. w runie leśnym, na łąkach wśród zbiorowisk mszysto – turycowych, na torfowiskach, wśród rośliności tundrowej, w niektórych środowiskach wodnych. Często występują w zbiorowiskach epifitycznych i naskalnych.

Płonnik pospolity – Polytrickum commune – bardzo częsty w miejscach podmokłych , w wilgotnych lasach iglastych, tworzy wzległe darnie.

Zęboróg purpurowy – ceratodon purpureus – drobny mech, bardzo pospolity na różnych siedliskach

Skrętek wilgociomierczy – Funaria hydrometrica – rosnący na różnych siedliskach, często na pogorzeliskach

Prątnik srebrzysty – Bryum argenteum – tworzący srebrzyste darnie na skałach, runach , przy drogach.

Żurawiec faudowany - Catkarinea undulata – występuje w lasach liściastych.

Drabik drzewkowaty – Climacium dendroides – na mokrych łąkach i w mokrych lasach ( szczególnie w olszynach).

Mokradłosz – Clliegon ,Sierpowiec – Drepanocladus – różne gatunki wodne i torfowiskowe

Rokietnik Schrebera – entodon schrebera – bardzo pospolity w runie borów sosnowych.


Normal 0 21 false false false PL X-NONE X-NONE MicrosoftInternetExplorer4 /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:Standardowy; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99; mso-style-qformat:yes; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; mso-para-margin:0cm; mso-para-margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif"; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-fareast-font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-theme-font:minor-fareast; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin; mso-bidi-font-family:"Times New Roman"; mso-bidi-theme-font:minor-bidi;}

SŁOWNIK

Chloroplasty

Ciałka zieleni komórek roślinnych, w których w wyniku procesu asymilacji dwutlenku węgla wytwarzane są węglowodany.

Chromosomy

Stałe składniki jądra komórkowego roślin i zwierząt, będące nosicielami czyników dziedzicznych – genów, zbudowane głównie z kw. deoksyrybonukleinowego (DNA) i rybonukleinowego (RNA) oraz z białek zasadowych, samoodtwarzające się przy każdym podziale komórki i rozdzielane między jądra komórek potomnych.

Gametofit

Płciowe pokolenie roślin, haploidalna faza przemiany pokoleń, rozwijająca się z zarodników i wytwarzająca gametangia.

Mejoza

Podział jądra komórkowego prowadzący do zmniejszania się o połowę liczby hromosomów w komórkach potomnych.

Mitoza

Podział pośredni jądra komórkowego prowadzący do powstania dwóch nowych jąder o takim samym zespole chromosomów jak w jądrze macierzystym; także podział samej komórki, podczas którego powstaje podział jądra.

Morfologia

Nauka o postaci, ukształtowaniu i budowie organizmów zwierzęcych i roślinnych.

Sporofit

Bezpłciowe pokolenie roślin, diploidalna faza przemiany pokoleń.

Zygota

Komórka powstała w wyniku połączenia się komórek płciowych.

Normal 0 21 false false false PL X-NONE X-NONE MicrosoftInternetExplorer4

ZNACZENIE MSZAKÓW W PRZYRODZIE

PRĄTNIKOWCE

Mchy mają duże znaczenie w przyrodzie i gospodarce: przynoszą zarówno korzyści jak i szkody. Jako rośliny mało wymagające, mchy właściwe podobnie  jak porosty, pełnią role pionierów przygotowujących glebę dla innych roślin na skałach, np. gatunki z rodzaju  strzechwa-Grimmia, albo na piaskach, np. skaliczek siwy – Rhacomitrium conscens, czy płonnik włosisty – Polytrichum piliferum.

Zwarte kobierce mchów, pokrywające dno lasu, np. rokitnik pospolity – Pleurozium ,gajnik leśny – Hylocomium plolifenium, chłoną duże ilości wód opadowych i utrzymują wilgoć w glebie leśnej, są magazynem wody. Przyczyniają się do powstania specialistycznego leśnego mikroklimatu, niezbędnego do funkcjonowania tych olbrzymich, niezwykle złożonych formacji: roślinych. Zatrzymując wodę, leśne mchy sprawiają że nawet po długotrwałych, intensywnych opadach, nie spływa ona natychmiast do rzek, lecz przesiąka do nich stopniowo – poziom wód nie podnosi się wówczas tak szybko, niknie groźba gwałtownych powodzi. Warstwa mchów i butwiejącej ściółki stanowi też środowisko życia olbrzymiej liczby grzybów, pierwotniaków i bezkręgowców np wrotki, nicienie, stonogi, ślimaki, drobne kręgowce np żaby , jaszczurki, gryzonie. Dla wielu z tych organizmów  stanowi ona jedyne siedlisko, jakie znają – tu rodzą się, dojrzewają, wydają potomstwo i giną.  Między innymi dlatego tak ważne jest w lesie ,aby nie niszczyć bezmyślnie ściółek i mchów.

Mszysta darń daje ochronę nasionom i siewkom, przyczyniając się do odrodzenia lasu.

TORFOWCE

Dzięki dużej ilości komórek wodonośnych torfowce posiadają olbrzymią zdolność chłonięcia wody – mogą jej zmagazynować nawet 25 razy więcej niż same ważą. W naturze rosną zawsze gromadnie, tworząc zwarte, nasycone wodą płaty. Można je spotkać w wilgotnych borach sosnowych i świerkowych.

Największą  role w przyrodzie i gospodarce odgrywają torfowce budujące niezwykłe zbiorowiska roślinne – torfowiska.

W silnie wilgotnych miejscach, gdzie stale gromadzi się woda, np. w dolinach powoli płynących, meandrujących rzek, pozbawionych odpływów zagłębieniach terenu, przy płytkich bagnach leśnych jezior o czystej wodzie, torfowce znajdują doskonałe warunki rozwojowe. Rosną szybko (przybywa im ok. 6cm rocznie) i równie szybko rozmnażają się . Pokrywają one swe siedliska grubym, stale narastającym kożuchem nasączonym wodą. Jednocześnie dolne części roślin obumierają i w wysyconym wodą, pozbawionym tlenu środowisku, przy udziale grzybów i bakteri, ulegają powolnemu rozkładowi. Powstaje z nich torf –masa, w różnym stopniu rozłożonych roślin, nasycona szczegulnymi związkami organicznymi i mineralnymi (tzw. humusem), o kwaśnym odczynie, wiążąca duże ilości wody.

Torfowiska powstają na obszarze o klimacie z dużą przewagą opadów nad parowaniem i stosunkowo niską temperaturą, hamując parowanie i zbyt  szybki rozkład materi organicznej  (przy szybkim rozkładzie i braku wody, w obecności tlenu, szczątki mogłyby ulec całkowitej  przemianie na rozpuszczalne w wodzie związki mineralne; nie powstały by wogóle złoża torfu). Torfowiska spotykane są najczęściej w strefie tajgi i tundry krain Północy, nadając im niezwykły, surowy koloryt.

W Polsce są zbiorowiskami bardzo rzadkimi, zasługującymi na troskliwą ochronę. Najwięcej znajduje się ich na Pomorzu, Suwalszczyznie, Podlasiu i Polesiu, czyli na północy i wschodzie kraju.

Torfowiska są ostojami wielu gatunków roślin niespotykanych w żadnych innych zbiorowiskach.  Najpospolitszymi z nich są : będące pod ochroną bagno zwyczajne (używane do zwalczania moli) i żurawina błotna (wyrabia się w niej znakomitą konfiturę dodawaną do pieczonych mięs).

Wiele roślin jest przedstawicielami gatunków w naszym kraju zagrożonych, rzadkich, giniących i chronionych . Należą tu owadożerne rosiczki, wiele gatunków turzyc i storczyków. Rozległe i niedostępne tereny bagienne są ostoją wielu, ginących i zagrożonych gatunków zwierząt np. ptaków (żurawie, czarne bociany, bataliony, niezwykle rzadkich wodniczek i dekaczy, drapieżnych sów błotnych, orlików, błotników) i saków (łosie, wydry, bobry, wilki) oraz całe rzesze bezkręgowców.

Znaczenie gospodarcze:

Stosunkowo żyzne torfowiska, leżące w dolinach rzek i zasilane wodami (tzw. torfowiska niskie) po odpowiednio przeprowadzonym odwodnieniu są wykorzystywane rolniczo jako łąki i pastwiska. Zbytnie osuszenie torfowisk powoduje jednak obniżenie poziomu wód gruntowych na terenach zarównno z nimi sąsiadujących, jak znacznie odległych, zwłaszcza gdy gleby w okół są łatwo przepuszczalne: piaszczyste. Prowadzi to do zmiany warunków klimatycznych całego regionu. Niejdnokrotnie żle przeprowadzona melioryzacja torfowisk spowoduje więcej długotrwałych i nieodwracalnych szkód, niż da dorażnych korzyści.

Torf wykorzystywany jest ponad to, jako dodatek spulchniający ziemię, w lecznictwie- jako tzw. borowina , oraz do wyrobu leków ; wyciągi z torfu są podstawowym składnikiem niektórych konserwantów.

Torf ma właściwości konserwujące. Wiele znalezisk archeologicznych miało miejsce na terenach dawnych bądź jeszcze istniejących torfowisk gdzie w bardzo specyficzych warunkach, przy braku tlenu w obecności kwasów organicznych, zachowały się niemal nienaruszone ciała zwierząt i ludzi z dawnych epok. Biskupin własnie był osadą która zachowała się  przez 2,5 tyś lat dzięki torfu.

WĄTROBOWCE

W naturze wątrobowce  nie są zbyt rozpowszechnione w przyrodzie, występują jednak na całej kuli ziemskiej; od obszarów arktycznych po wilgotne lasy tropikalne; gdzie jest ich największa różnorodność. Mogą  zasiedlać miejsca bardzo suche, jak i wilgotne (zbiorniki wodne). Spotykane są na korze drzew, a wkrajach tropikalnych także na liściach. Wiele z nich należy do roślin pionierskich. Jeden z naszych krajowych najpospolitszych gatunków, plechową porostnicę wielokształtną (Merchontia polymorpha), często można spotkać na wilgotnej glebie, stale zwilżonych skałach, a także w miejscach po świeżo wypalonych ogniskach. Początkowo jest tam tak duże stężenie soli mineralnych, że większość roślin nie jest w stanie się osiedlić.Wykorzystują to porostnice którym zasolenie zbytnio nie przeszkadza, a jednocześnie nie muszą przez pewien czas obawiać się konkurencji. Plechowate wątrobowce żyją także w słodkiej wodzie. Ricciocarpus ratans ma drobne, wielokrotnie wdlasto rozgałęzione plechy, tworzące małe rozetki, ścielące się po dnie. Podobnie wygląda wgłębka Riccia fluitans, pływająca po powierzchni wody, tworząca na niej gęte, gąbczaste kożuchy. Jest to dobrze znany akwarystom, pospolity „mech wodny”, którego skupienia są ulubionym  schronieniem narybku i drobnych  rybek.

SYSTEMATYKA MSZAKÓW, PORÓWNANIE WĄTROBOWCÓW I MCHÓW WŁAŚCIWYCH.

Dział: Rośliny tlenowe (osiowe) Telomarpkyta

Podział – Mszaki (Bryopktina)

Klasa – Mchy (Bryopsida) – (Musci)

Rząd: Torfowce – Sphagnales

Rodzaj: Spaojrum

Rząd: Należlinowce – Andreales

Rząd: Piątniki (Mchy właściwe) – Bryidae

Gatunek: Płonnik pospolity (Polytrichum comnune)

Zęboróg purpurowy (Ceratodon purpureus)

Skrętek wilgociomierwy (Funaka hygrometica)

Piątnik srebrzysty (Bryum argenteum)

Żurawiec faudowany (Catharinea undulata)

Drobik duelwkowaty (Climacium dendroides)

Rokitnik Schrebera (Entodon schreberi)

Klasa: Wątrobowce (Hepatiwpsida)

Rząd: Porostricowate (Marchantiales)

Gotunek: Prostnica wielokształtna (Morchantia polymorpka)

Rząd: Jungerniaiades

Klasa: Glewiki : Antkocerotopsida

WĄTROBOWCE – Hepaticopsida

MCHY WŁAŚCIWE - Lisciaste - piątniki

GAMETOFIT

Prosta budowa gametofitu. Ganetofity bywają jednak bardzo zróżnicowane pod względem morfologicznym. U jednych są płatowate, plechowate, w formie płaskich rozetek lub widlastych taśm, u innych mają postać delikatnych pędów składających się z rozgałęzionych łodyżek i jednowarstwowych listków ułożonych przeważnie w dwóch rzędach; ostatni typ budowy występuje u większości gatunków.

Gametofit zróżnicowany jest na łodyżkę, liście i chwytniki. W jego budowie anatomicznej można wyróżnić prymitywne tkanki przewodzące.

SPOROFIT

Sporofity są mniej zróżnicowane. Tkwią w rodni prawie do rosypania zarodników, niewielkie rozmiary. Tuż przed rozsypaniem zarodników rosną jednak szybko, rozrywając rodnie, wysokość kilku centymetrów.

Rozwijające się sporofity ograniczają wzrost szczytowy gametofitów – jest to powód ich małego wzrostu. Większe zróżnicowanie.


ZARODNIE I ZARODNIKI

Zarodnie – kuliste, delikatne, pękające kilkoma klapami, pozbawione kolumiki, więdną kilka godzin po rozsypaniu zarodników i sprężyc (wrzecionowate twory ze śrubowato przebiegającymi zgrubieniami, pozbawione protoplastów mają zdolność skręcania i rozkręcania się w zależności od wilgotności powietrza – przyczyniają się do wyrzutu zarodników . Brak splątka wytwarzają tylko wypustkę z której wyrasta tylko jeden gametofit.

Zarodnia- na szczycie sporofitu okryta czepkiem. U niektórych gatunków wysytępuje heterosporia – zróżnicowanie zarodników na małe z których wyrastają gametofity męskie wytwarząjące tylko plemnie, oraz duże żeńskie z rodniami. Rozmnażanie bezpłciowe rozpowszechnione, ganetofity powstawać mogą z rozmnożek, a także z fragmentów łodyk i liści. Z zarodnika rozwija się splątek.

ŚRODOWISKO ŻYCIA

Środowisko życia – wilgotne na lądzie niektóre żyją w wodzie. Plechowate mogą żyć na stepach i pustyniach. Epifity (porastają liście innych roślin) w Tropikach. Inne mogą żyć w wodzie.

Wszędobylskie, lekkie zarodniki – brak barier geograficznych , podobne gatunki na obu półkulach. Lądowe obfitują w wodę, odporność na wysychanie. Pioniery, wytrzymałości na temperaturę.

CECHY CHARAKTERYSTYCZNE

Występowanie w komórkach ciał deinawych – silnie łamią swiatło  - funkcja nie znana Rozmnóżki 6 gemmy – 1 , 2 lub wielokomórkowe , służą rozmnażaniu bezpłciowemu. Powstają z nich następne pokolenia gametofitu.

Klasa: Glewik – Anthocerotopsida

Jest to grupa niewielka, obejmująca zaledwie 300 gatunków. Gametofit ich jest bardzo prymitywnie  zbudowany, plechokształtny. Jego komórki zawierają po jednym miseczkowatym chloroplaście z pojedynczym pirenoidem. Jest to ważna cecha różniąca glewiki od reszty mszaków  i roślin wyższych, które mają w komórkach liczne, szczewkowate chloroplasty, nie zawierające  pirenoidów. Cecha ta zbliża glewiki do niektórych zielenic. Sporofit wykazuje dość wysoki stopień organizacji. Nie ma on trzonka , a bardzo wydłużona puszka pęka dwiema klapami. Wewnątrz niej znajduje się płona kolumienka otoczona masą zarodników, pośród których występują liczne sprężyce – wydłużone, nitkowate komórki, które rozlużniają  masę zarodników i ułatwiają im wysypywaniu na zewnątrz. Puszka przyrasta na długość, a tkanka merystematyczna znajduje się u jej nasady. Zarodniki dojrzewają stopniowo – od góry ku dołowi puszki.

Glewiki rosną na wilgotnej glebie głównie w krajach o klimacie ciepłym ; znane są takie gatunki epifityczne. U nas dość często występuje glewik – Anthoceros występujący na wilgotnych ścierniskach. Rośliny te nie mają większego znaczenia w przyrodzie.